ندای نور

دانشنامه علوی- منهج النور

بزرگترين دایرةالمعارف سخنان امام علی علیه السلام

کلمات آسمانى و گلواژه‏هاى نورانى که از مهتاب وجود امیر مؤمنان و مولاى موحدان، على علیه‏السلام ، پرتوافشان گردیده، در گستره تاریخ بشرى پروانگان بى‏شمارى را به طواف واداشته و صحیفه جامع حضرتش طریق بلاغت و هدایت را فراسوى مشتاقان علم و معنا گسترده است. اثر پایدار و یادمان ماندگار آن امام همام، «نهج البلاغه»، گوهر گرانبهایى است به درخشندگى آفتاب، به لطافت گل، به قاطعیت صاعقه، به ژرفاى اقیانوس و به بلنداى افلک که همواره فروغ عالمتابش کاروان بشریت را به گلشن دلنواز انسانیت، و کوثر زلال معرفت رهنمون مى‏باشد.

در راستاى اشاعه فرهنگ اصیل اهل بیت علیهم‏السلام و معارف ناب اسلامى، مرکز تحقیقات کامپیوترى علوم اسلامى همزمان با ماه مبارک رمضان (1423 ه . ق) نرم‏افزار ارزشمند «منهج النور ـ دانشنامه علوى» را به جامعه اندیشمندان و محققان ارائه نمود. این لوح فشرده که در دهمین نمایشگاه بین المللى قرآن کریم به عنوان نرم‏افزار برتر پژوهشى مورد تقدیر قرار گرفت، داراى محتوا و امکانات مفید و نوینى است که با در برداشتن 110 عنوان کتاب در بیش از 280 جلد در باره نهج البلاغه و غرر الحکم، بزرگترین دائرة المعارف رایانه‏اى سخنان امام على علیه‏السلام به شمار مى‏رود.

به طور کلى، این برنامه شامل: 33 عنوان شرح و تعلیقه در 163 جلد به زبانهاى فارسى و عربى، و نیز 26 ترجمه به زبانهاى فارسى، انگلیسى و فرانسوى به همراه 7 شرح و ترجمه منظوم مى‏باشد. ضمن این که متن نهج البلاغه براساس پنج نسخه معتبر به نمایش گذاشته شده است و کاربر مى‏تواند از قرائت کامل متن نهج البلاغه فیض الإسلام بهره‏مند شود.

امکانات برنامه

1 ـ دانش‏نامه

«دانش‏نامه» به عنوان اصلى‏ترین بخش این برنامه، متن نهج البلاغه و ترجمه و شرح آن را به همراه امکانات متعددى ارائه مى‏کند. ارائـه نسخه‏هاى گوناگون از نهج البلاغه، امکان مقایسه بین آنها و نیز جستجوى آیات، احادیث، ادعیه، اشعار و امثالِ به کار رفته در کلامِ امیر مؤمنان علیه‏السلام از ویژگیهاى قابل توجه این بخش مى‏باشد. امکانات دانش‏نامه در چهار قسمت ذیل عرضه گردیده است:

1/1ـ نمایش

نمایش متن نهج البلاغه براساس پنج نسخه: «فیض الإسلام، بنیاد، صبحى صالح، ابن ابى الحدید و محمد عبده» به همراه قابلیت تطبیق بین هر نسخه در این بخش ارائه شده است. در صورتى که متنِ در حال نمایش، نسخه فیض الإسلام باشد، با استفاده از امکان پخش صوت مى‏توان صوت متن جارى را شنید.

کاربر در این قسمت مى‏تواند به متن، ترجمه و شروح مختلف نهج البلاغه دسترسى یابد و از قابلیتهاى گوناگون همچون: مقایسه میان دو متن، مشاهده نسخه خطىِ متن مورد نظر (براساس نسخه سال 469 ه . ق از نهج البلاغه فیض الإسلام) و نیز مصادر نهج البلاغه بهره‏مند گردد و از امکاناتى چون: دسترسى به اَعلام موجود در متن، اَمثال نهج البلاغه و معناى لغاتى که در شروح مختلف ترجمه شده، استفاده مطلوب را ببرد. عبارات نهج البلاغه در پنج قالب: مقدمه، خطبه‏ها، نامه‏ها، کلمات قصار و غرائب ارائه گردیده که پژوهشگر براساس نیاز خود مى‏تواند هر یک از این قالبها را انتخاب کند. قابلیتهاى دیگر قسمت نمایش عبارتند از:

الف) متن: کاربر در این قسمت، به متن نسخه‏هاى پنج‏گانه نهج‏البلاغه همراه با امکان مقایسه میان آنها دسترسى دارد. چنانچه یکى از نسخه‏هاى انتخابى، نهج البلاغه صبحى صالح باشد، مى‏توان به تطبیق بین دو نسخه پرداخته، تفاوتهاى آنها را دریافت.

ب ) ترجمه: در بخش ترجمه، متن نهج البلاغه و نیز ترجمه آن به سه زبان: فارسى، انگلیسى و فرانسوى ارائه شده و امکان دستیابى به ترجمه‏هاى موجود در برنامه و ترجمه‏هاى منظوم نهج البلاغه براى پژوهشگر فراهم مى‏باشد.

پ ) شعر: ترجمه‏هاى منظوم کلام امام على علیه‏السلام ، در این قسمت عرضه شده است و کاربر مى‏تواند به کمک قابلیت «ترجمه» کتابهاى ترجمه‏شده به نثر را مشاهده نماید.

ج ) شرح: که متن نهج البلاغه را به همراه مهمترین شروحى که بر آن نگاشته شده، ارائه نموده است. با استفاده از امکانات موجود در این بخش، مى‏توان به شرح مورد نظر خود دست یافت و آن را مطالعه کرد. امکان «ارتباط»، پنجره متن و شرح را با یکدیگر منطبق مى‏سازد و به وسیله قابلیت «مقایسه»، دو پنجره از شروح و ترجمه‏هاى موجود در برنامه ارائه مى‏شود و کاربر به دو عنوان شرح و تفسیر از متن انتخابى دسترسى مى‏یابد.

2/1ـ جستجو

در این قسمت، امکانات متنوعى براى جستجوى الفاظ و عبارات نهج البلاغه به روشهاى مختلف، در اختیار محقق قرار مى‏گیرد. از جمله ویژگیهاى بخش جستجو، پژوهش در متن نسخه‏هاى نهج البلاغه و یا کاوش در عناوین فصلها و ابواب آنهاست. جستجو در متن، فهرست کلمات متنِ کتب انتخابى را به صورت الفبایى به نمایش در مى‏آورد و در قسمت جستجو در فهرست، فهرستى از کلمات عناوین و سرفصلهاى کتب فعال برنامه، به صورت الفبایى قابل مشاهده است.

عملگرهاى جستجو به منظور افزایش توانمندى کاربر در جستجوهاى گوناگون تهیه شده تا هرچه سریعتر به مطلب مورد نظر خویش دست یابد. علاوه بر این، مى‏توان حاصل جستجوى کلمات و یا عبارات را به صورت اجمالى و تفصیلى مشاهده نمود.

امکانات ویژه‏اى جهت فهرست‏سازى و انجام عملیات گوناگون از فهرستهاى ایجاد شده در این برنامه عرضه شده است و کاربران مى‏توانند با استفاده از این قابلیت، فهرستهاى پویا و متنوعى از کلمات را به شکلهاى مختلف تهیه و تنظیم کنند و این فهرستها را در متن و یا فهرست کتب جستجو کرده و یا آنها را با یکدیگر ترکیب نمایند و پژوهشهاى گوناگونى را در آنها به انجام رسانند.

دامنه کتابى امکان محدود کردن دامنه جستجو را براى کاربر فراهم مى‏سازد. در این دامنه مى‏توان حوزه پژوهش خود را به یک یا چند نسخه محدود ساخت و به جستجو در نسخه‏هاى انتخابى پرداخت. افزون بر این، محقق قادر است عناوینى خاص از فهرست نسخه‏ها را حذف و یا انتخاب کند و در دامنه محدودترى به انجام تحقیق بپردازد.

3/1ـ فهرستها

بهره‏گیرى از امکانات ارزشمند این بخش از دانش‏نامه علوى، کاربران را در امر ساماندهى تحقیق در مطالب متنوعى که در کلام امام على علیه‏السلام مورد استفاده قرار گرفته، یارى مى‏رساند.

بخش «فهرستها» داراى کارتابل‏هاى: آیات، احادیث، اشعار، ادعیه، امثال، اَعلام و مصادر مى‏باشد که در هر قسمت، از طریق قابلیت «فهرست» مى‏توان به فهرستى از موضوعات مذکور که در نهج البلاغه وجود دارد، دست یافت، و یا به کمک امکان فهرست منتخب، به جستجو و گزینشِ موردى در امور یاد شده پرداخت.

گفتنى است که جهت سهولت جستجو در اَعلام، دو نوع دامنه در قسمت اَعلام در نظر گرفته شده است: یکى دامنه نسخه‏ها که به کمک آن کاربر مى‏تواند دامنه پاسخها را به تعدادخاصّى از نسخه‏هاى موجود در برنامه محدود کند و به پژوهش در نسخه یا نسخه‏هاى مورد نظر بپردازد. دوم دامنه اَعلام که در این قسمت مى‏توان محدوده جستجو در اَعلام را مشخص نمود. عناوین موجود در این دامنه عبارتند از: اشخاص، گروهها، کتابها، زمانها، جایها، حیوانات، ستارگان، گیاهان و معادن.

2 ـ کتابخانه

در این بخش از برنامه، متن مهمترین کتب مربوط به نهج البلاغه همراه با امکاناتى مانند: «قرآن» و «لغت‏نامه» عرضه شده است. قسمتهاى مختلف «کتابخانه» عبارتند از:

1/2ـ نمایش

این قسمت به منظور نمایش متن کتب موجود در برنامه ارائه گردیده است و امکان انتخاب عنوان کتاب، جلد و صفحه آن براى کاربر وجود دارد. با استفاده از دامنه موضوعى مى‏توان دامنه فهرست موجود را براساس موضوع آنها به کتبى خاص محدود کرد که پس از انتخاب موضوع دلخواه، کتابهاى مرتبط با آن موضوع در فهرست کتب برنامه ارائه مى‏شود. مهمترین قابلیتهاى بخش نمایش عبارتند است:

پژوهش: هنگام نمایش متون در کارتابل‏هاى نمایش و جستجو، محقق مى‏تواند به کمک امکان «پژوهش» به بخشهاى: جستجو، قرآن و لغت‏نامه دسترسى پیدا کند.

مقایسه: امکان مقایسه بین دو متن متفاوت، در بخش نمایش در نظر گرفته شده است. کاربر مى‏تواند بر اساس نیاز پژوهشى خود به انتخاب دو عنوان از کتب برنامه اقدام نماید و به مقایسه بین آن دو بپردازد.

2/2ـ جستجو

بخش جستجو، امکانات متنوعى را براى جستجوى الفاظ و عبارات با روشهاى مختلف در اختیار کاربر قرار مى‏دهد. از ویژگیهاى این برنامه، قابلیت پژوهش در متن کتب و یا جستجو در عناوین فصلها و ابواب کتب است که در هر دو صورت، مى‏توان پاسخهاى اجمالى و تفصیلى آن را مشاهده نمود.

همچنین، در این برنامه امکان فهرست‏سازى یا انجام عملیات گوناگون در فهرستهاى ایجاد شده، عرضه گردیده است. با استفاده از این قابلیت مى‏توان فهرستهاى پویا و متنوعى از کلمات به شکلهاى مختلف تهیه کرد و این فهرستها را در متن کتابها جستجو نموده و یا آنها را با یکدیگر ترکیب کرد و جستجوهاى گوناگونى را در آنها به انجام رسانید. ضمن این که کاربر مى‏تواند به کمک عملگرهاى منطقى به جستجوى ترکیبى بپردازد. این عملگرها براى افزایش توانمندى در جستجوهاى گوناگون تهیه شده تا پژوهشگران هر چه سریعتر به مطلب مورد نظر خویش دست یابند.

به منظور ایجاد سهولت در امر تحقیق، امکان محدود کردن دامنه جستجو نیز در نظر گرفته شده است که کاربر به سه طریق مى‏تواند دامنه پژوهش در کتب را محدود سازد:

الف) دامنه کتابى: استفاده از این قسمت، دامنه جستجو را به کتبى خاص محدود مى‏نماید و چنانچه کتابى بیش از یک جلد داشته باشد، کاربر مى‏تواند برخى از مجلدات را حذف کند و به پژوهش در محدوده انتخابى بپردازد.

ب ) دامنه مؤلفى: که به کمک آن مى‏توان دامنه جستجو را بر اساس نام مؤلفان کتب محدود ساخت. همچنین، در این قسمت، پژوهشگر قادر است در صورت تمایل، برخى از کتب یک مؤلف را از دامنه خارج کند و هر گاه مجلدات یک کتاب بیش از یکى باشد، مى‏تواند برخى از آنها را به دلخواه از دامنه حذف نماید.

ج ) دامنه محیطى: این قابلیت موجب مى‏گردد که کاربران دامنه جستجو را به شکلهاى مختلف محدود کرده، هرچه سریعتر به مطلب مورد نظر دست یابند. استفاده از قابلیت دامنه محیطى یا جستجو در جستجو، به دو روشِ: «جستجو در متن» و «جستجو در فهرست» امکان‏پذیر است.

3/2ـ قرآن

یکى از قابلیتهاى ویژه در این نرم‏افزار، عرضه متن کامل قرآن کریم با رسم‏الخطّ عثمان طه (قرآن مدینه) است که امکان «نمایش» و «جستجو» در آن وجود دارد. در قسمت نمایش، آیات قرآن کریم به سه روش: «ترتیب مصحف»، «ترتیب الفبایى از ابتدا» و «ترتیب الفبایى از انتها» مرتب شده‏اند و دسترسى به کل آیات قرآن براى کاربران ممکن مى‏باشد. امکان جستجو در کلمات و یا عبارات مورد نظر در قرآن از راههاى مختلف، و نیز دستیابى به ریشه‏ها و مشتقات متن آیات و فهرست الفبایى واژه‏هاى قرآن از امکانات دیگرى است که در بخش «قرآن» ارائه شده است.

4/2ـ لغت نامه

جهت دستیابى به معناى واژه‏هاى دلخواه، همزمان با استفاده از برنامه، مى‏توان از لغت‏نامه «لسان العرب» بهره‏مند گردید. لغت‏نامه مزبور در دو قسمت: ریشه و مشتق با کاراییهاى متفاوت عرضه شده است.

3 ـ کتابنامه

به منظور آشنایى کاربران با موضوع و محتواى دانش‏نامه علوى، فهرستى از کتابهاى برنامه همراه با اطلاعاتى در باره نویسنده و شناسنامه هر یک از کتب، در این بخش ارائه شده است. قسمتهاى اصلى «کتابنامه» عبارتند از:

1/3ـ کتب

فهرستى از کتابهاى موجود در برنامه، در این قسمت نمایش داده مى‏شود و کاربر مى‏تواند با استفاده از دامنه موضوعى، دامنه فهرست را محدود ساخته، به کتب مورد نظر خویش در موضوع خاص دسترسى پیدا کند و آنگاه در بخش شناسنامه کتاب، از ویژگیهاى چاپ آن اطلاع یابد. علاوه بر این که مى‏توان در قسمت «توضیحات»، به اطلاعات مختصر و مفیدى در باره هر کتاب دست یافت.

یکى از امکانات پیشرفته در این بخش، ویژگى فهرست‏سازى است که با استفاده از این قابلیت مى‏توان فهرستهاى پویا و متنوعى از کلمات به صورتهاى مختلف تهیه نمود. در بخش یادداشت کتابنامه، پژوهشگر قادر است به ثبت نظرات شخصى خود در مورد هر یک از کتبِ فهرست اقدام کند و در قسمت تصویر کتاب، تصویرى از کتاب جارى را مشاهده نماید.

2/3ـ پدید آورندگان

فهرستى از اسامى مؤلفان، مصحّحان و مترجمانى که نام کتاب آنان در فهرست کتب آمده، در این بخش ارائه گردیده است.

کتب استفاده شده در نرم افزار دانشنامه علوی

دریافت فایل معرفی نرم افزار دانشنامه علوی (PDF)